EWS प्रमाणपत्र (१०% आरक्षण) — पात्रता, ८ लाख उत्पन्न मर्यादा व शेतजमीन/घर मालमत्ता नियम
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS) प्रमाणपत्र : संपूर्ण नियमावली
१०३ व्या घटनादुरुस्तीनुसार केंद्र व राज्य शासनाने अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि इतर मागास प्रवर्ग (OBC) यांच्या आरक्षणाचा लाभ न मिळणाऱ्या खुल्या प्रवर्गातील (Open / General Category) आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी शैक्षणिक संस्थांमधील प्रवेश आणि शासकीय नोकऱ्यांमध्ये १०% आरक्षण (EWS Quota) लागू केले आहे. महाराष्ट्रात हे प्रमाणपत्र सक्षम महसूल प्राधिकाऱ्यांमार्फत (तहसीलदार / उपविभागीय अधिकारी) वितरित केले जाते.
१. EWS आरक्षणासाठी मूळ पात्रता निकष
- प्रवर्ग: अर्जदार हा कोणत्याही मागास प्रवर्गात (SC/ST/VJNT/OBC/SBC) मोडणारा नसावा; तो खुल्या (Open/General) प्रवर्गातील असावा.
- रहिवासी: अर्जदार किंवा त्याचे कुटुंब १३ ऑक्टोबर १९६७ रोजी किंवा त्यापूर्वीचे महाराष्ट्राचे रहिवासी असावे.
- उत्पन्न मर्यादा: अर्जदाराच्या कुटुंबाचे सर्व स्रोतांचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न मागील आर्थिक वर्षात ₹८,००,००० (आठ लाख रुपये) पेक्षा कमी असणे बंधनकारक आहे.
२. 'कुटुंब' (Family) या संज्ञेत कोणाचा समावेश होतो?
अनेकदा अर्जात केवळ स्वतःचे किंवा केवळ वडिलांचे उत्पन्न दाखवले जाते आणि नंतर छाननीत अर्ज बाद होतो. EWS च्या नियमांनुसार कुटुंबाच्या उत्पन्नामध्ये खालील सदस्यांचे एकत्रित उत्पन्न मोजले जाते:
- स्वतः अर्जदार.
- अर्जदाराचे आई आणि वडील.
- अर्जदाराचे १८ वर्षांखालील सर्व सख्खे भाऊ आणि सख्ख्या बहिणी.
- अर्जदार विवाहित असल्यास त्याचा/तिचा पती/पत्नी आणि १८ वर्षांखालील मुले.
- (टीप: १८ वर्षांवरील स्वतंत्र कमविणाऱ्या भावाचे उत्पन्न अर्जदाराच्या कुटुंबात धरले जात नाही).
३. मालमत्ता व जागेचे निकष (महाराष्ट्र शासनाचे अद्यतनित नियम)
केंद्राच्या मूळ अधिसूचनेत ५ एकर शेतजमीन व १००० चौरस फूट घराची अट होती; तथापि महाराष्ट्र शासनाने सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या सुधारित शासन निर्णयानुसार महाराष्ट्रातील राज्य शासकीय सेवा व राज्यस्तरीय प्रवेशांसाठी केवळ ₹८ लाखांची कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा हा एकमेव निकष प्रामुख्याने लागू ठेवला आहे, ज्यामुळे सामान्य शेतकरी व मध्यमवर्गीय कुटुंबांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
४. आवश्यक कागदपत्रांची अधिकृत चेकलिस्ट
| अ.क्र. | कागदपत्र | महत्त्वाचा तपशील |
|---|---|---|
| १ | ओळख व रहिवासी पुरावा | आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र, रेशन कार्ड आणि वीज बिल. |
| २ | शाळा सोडल्याचा दाखला (LC) | अर्जदाराचा व वडिलांचा (जात 'खुला/मराठा/ब्राह्मण/इत्यादी' दर्शवणारा). |
| ३ | कुटुंबाचा उत्पन्न दाखला | तहसीलदार यांनी दिलेला मागील आर्थिक वर्षाचा सक्षम उत्पन्न दाखला किंवा ITR. |
| ४ | १९६७ चा रहिवासी पुरावा | कुटुंबाचा १९६७ पूर्वीचा महाराष्ट्रातील महसुली किंवा शैक्षणिक पुरावा. |
| ५ | EWS स्वयंघोषणापत्र | कुटुंबात इतर कोणतेही आरक्षण घेत नसल्याबाबत वैधानिक हमीपत्र. |
५. EWS प्रमाणपत्राची मुदत (Validity)
EWS प्रमाणपत्र हे ज्या आर्थिक वर्षात जारी केले जाते, त्या एका आर्थिक वर्षासाठी (Financial Year - ३१ मार्चपर्यंत) वैध असते. उदाहरणार्थ, जर प्रमाणपत्र जुलै २०२४ मध्ये काढले असेल, तर त्याची मुदत ३१ मार्च २०२५ रोजी संपते. नवीन आर्थिक वर्ष सुरू झाल्यावर नवीन उत्पन्नाच्या दाखल्यासह EWS चे नूतनीकरण करावे लागते.
AbhiForm वर तुम्ही अधिकृत EWS स्वयंघोषणापत्र शासकीय नमुन्यानुसार अवघ्या काही सेकंदांत डाऊनलोड करू शकता.